لینوکس
از مرجع مقالات و آموزش های جوملا فارسی - جومفا
این صفحه بر گرفته شده است از http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%DB%8C%D9%86%D9%88%DA%A9%D8%B3
الگو:ادغام از الگو:جعبه اطلاعات سیستم عامل
لینوکس الگو:انگلیسی نام یک سیستم عامل رایانهای است که معروفترین مثال نرمافزار آزاد و توسعه به روش اُپنسورس (متنباز) شناخته میشود. اگر بخواهیم دقیق باشیم فقط باید هستهٔ لینوکس را لینوکس بنامیم اما به طور معمول این کلمه به سیستمعاملهای یونیکسمانندی (یا گنو/لینوکسی) اطلاق میشود که بر مبنای هستهٔ لینوکس و کتابخانهها و ابزارهای پروژه گنو ساخته شدهاند. به مجموعهای از نرمافزارهای بنا شده بر اجزای گفته شده توزیع لینوکس (linux distribution) میگویند که به طور معمول شامل ابزارهای توسعه نرمافزار، پایگاههای داده، سرویس دهندههای وب مثل آپاچی، محیطهای رومیزی مثل گنوم و کیدیای و مجموعههای اداری مثل اُپن آفیس هستند.
لینوکس برای استفادهٔ ریزپردازندهها با معماری ۸۰۳۸۶ اینتل طراحی شده بود اما امروزه انواع مختلف معماریها را پشتیبانی میکند و در انواع و اقسام وسایل از کامپیوترهای شخصی گرفته تا ابررایانهها و تلفنهای همراه به کار میرود. این سیستم عامل که در ابتدا بیشتر توسط افراد مشتاق توسعه پیدا میکرد و به کار گرفته میشد، توانستهاست پشتیبانی شرکتهای سرشناسی چون آی بی ام و هیولت-پاکارد را به دست آورد و با بسیاری از نسخههای خصوصی یونیکس رقابت کند. طرفداران لینوکس و بسیاری از تحلیلگران این موفقیت را ناشی از استقلال از فروشنده، کمهزینه بودن پیادهسازی، سرعت بالا، امنیت و قابلیت اطمینان آن میدانند.
فهرست مندرجات |
تاریخچه
در سال ۱۹۸۴ میلادی ریچارد استالمن که رئیس بنیاد نرمافزارهای آزاد بود پروژه گنو (GNU) را آغاز کرد. در این پروژه که یک جنبش نرمافزاری محسوب میشد برنامهنویسان با یکدیگر همکاری میکردند (این همکاری تا به حال نیز ادامه دارد).
آن زمان بیشتر ابزارهای پروژه گنو که با زبان برنامهنویسی سی و اسمبلی نوشته شده بود آماده کار بود اما تنها چیزی که کم بود وجود یک هستهٔ مناسب و آزاد بود. حتی سیستمعامل مینیکس نیز (با وجود در دسترس بودن متن کد آن) آزاد نبود و حق نشر مخصوص به خودش را داشت. کار در پروژه گنو به سمت طراحی یک هسته مناسب متمرکز میشد اما به نظر میرسید که برای ایجاد این هسته حداقل چند سال دیگر زمان احتیاج است.
این تأخیر برای لینوس تُروالدز قابل تحمل نبود. بنابر این خودش دست به کار شد و با الهام از کد مینیکس کار را آغاز کرد. سرانجام در ۲۵ اوت سال ۱۹۹۱ ساعت ۲۰و۵۷ دقیقه شب به وقت گرینویچ پیامی تاریخی به گروه خبری comp.os.minix ارسال شد. ارسالکننده این پیام کسی نبود جز «لینوس بندیک تُروالدز». او یک دانشجوی فنلاندی بود که آن زمان در دانشگاه هلسینکی درس میخواند.
متن پیام او چنین بود:
- «سلام به هر کس که آن بیرون از مینیکس استفاده میکند.
- من در حال حاضر روی سیستم عاملی آزاد برای رایانههای AT ۳۸۶(۴۸۶) کار میکنم (فقط برای سرگرمی؛ مانند پروژهٔ گنو بزرگ و حرفهای نیست). از ماه آوریل کار را آغاز کردهام و هماکنون این سیستمعامل آمادهاست و کار میکند. دوست دارم از عقیدهٔ دیگران در مورد سیستمعاملم با خبر شوم. چه آنهایی که مینیکس را دوست دارند و چه آنهایی که دوست ندارند. چرا که سیستم من تا حدی شبیه به مینیکس است.
- در حال حاضر (۱٫۰۸)bash و(۱٫۴۰) gcc را بر روی آن دارم و چیزهای دیگری که به نظر میرسد همه درست کار میکنند. این بدان معناست که طی چند ماه آینده چیز بهدردبخوری فراهم خواهم کرد، و دوست دارم بدانم مردم بیشتر چه امکاناتی لازم دارند. به هر پیشنهاد و نظری خوش آمد میگویم اما قول نمیدهم که آن را انجام دهم!
- لینوس (torvalds@kruuna.helsinki.fi).
- پ.ن. - بله این نرمافزار آزاد است. البته قابل انتقال بر روی انواع دیگر رایانه نیست (چرا که دستورات AT۳۸۶ را به کار میبرد) و ممکن است غیر از سختدیسک AT چیز دیگری را پشتیبانی نکند. این همه چیزی است که من دارم!»
لینوکس برخلاف مینیکس (یک سیستم عامل ساده نوشته شده توسط پروفسور آندرو تاننبام که برای آموزش طراحی سیستم عامل به کار میرفت) که از معماری میکروکرنل استفاده میکرد، با ایده هستههای مونولیتیک طراحی شده بود. اولین نسخهٔ لینوکس در سپتامبر ۱۹۹۱ در اینترنت منتشر شد. دومین نسخهٔ آن به فاصلهٔ کمی در اکتبر همان سال منتشر شد[۱]. از آن پس هزاران برنامهنویس (هکر) در سراسر دنیا در این پروژه شرکت کردند. مقالهٔ «کلیسای جامع و بازار» مدل توسعه هسته لینوکس و نرم افزارهای مشابه را تشریح میکند.
پنگوئن تاکس نشانه و مایه خوش شانسی هستهٔ لینوکس است. لینوس تُروالدز مالک علامت تجاری لینوکس است که به عنوان «نرم افزار سیستم عامل رایانه برای تسهیل در استفاده و عملیات رایانه» به ثبت رسیدهاست.
مجوز
هستهٔ لینوکس و اغلب بخشهای گنو تحت اجازهنامه عمومی همگانی گنو (جیپیاِل) منتشر میشوند. جیپیال لازم میداند که تغییرات کد منبع و کارهای مشتق شده نیز تحت مجوز جیپیال منتشر شوند.
گنو/لینوکس
از آنجایی که ابزارهای گنو که بخش عمدهٔ توزیعهای لینوکس را تشکیل میدهند از پروژه سیستم عامل آزاد گنو (که بسیار سابقهدارتر از هستهٔ لینوکس است) ریشه گرفتهاند، ریچارد استالمن و بنیاد نرمافزار آزاد درخواست کردهاند که سیستم ترکیب شده (از هستهٔ لینوکس و ابزارهای گنو) بدون توجه به نام توزیعاش، گنو/لینوکس خوانده شود.
علیرغم این که بعضی از توزیعها، گنو/لینوکس دبیان به طور خاص، از این نام استفاده میکنند بسیاری تنها به گفتن لینوکس اکتفا میکنند. تفاوت بین هستهٔ تروالدز و سیستمی که شامل این هستهاست، همیشه باعث سردرگمی ست و نامگذاری همچنان بحثانگیز باقی ماندهاست.
توزیعهای لینوکس
لینوکس تقریباً همیشه یکی از اجزاء یک توزیع لینوکس (Distro) است. توزیعهای لینوکس توسط افراد، گروههای نه چندان متشکل و سازمانهای حرفهای گوناگون ایجاد میشوند. این توزیعها شامل تعدادی نرمافزار سیستم و برنامههای کاربردی به همراه روالی مشخص برای نصب آنها بر رایانه هستند. توزیعها معمولاً برای منظورهای مختلفی از جمله محلیسازی، پشتیبانی از یک معماری خاص، کاربردهای بلادرنگ (real-time applications) و سامانههای توکار (embedded systems) به وجود میآیند و بعضی از آنها آگاهانه تنها از نرمافزارهای آزاد استفاده میکنند.
یک توزیع همه-منظورهٔ معمولی شامل هسته لینوکس، کتابخانهها و ابزارهای گنو، پوستههای خط فرمان و انبوه بیشماری از نرمافزارهای کاربردی از مجموعههای اداری و سیستم پنجرهای اِکس گرفته تا مفسرها، ویرایشگرهای متن و ابزارهای علمی است.
گستره
در بیش از یک میلیارد دلار: برآورد اندازه گنو/لینوکس که مقاله تحقیقی است بر روی توزیع رِدهت ۷٫۱، تعداد خطوط کد منبع (source lines of code – SLOC) ۳۰ میلیون عنوان شدهاست. در این تحقیق با استفاده از روش (Constructive Cost Model – COCOMO) برآورد شدهاست که بر روی این توزیع حدود هشت میلیون نفر-سال کار توسعه انجام گرفتهاست. چنان که این نرمافزار توسط روشهای متعارف خصوصی توسعه مییافت، هزینه توسعهاش در ایالات متحده با روشهای توسعه متعارف خصوصی بالغ بر ۱/۰۸ میلیارد دلار (با قیمت دلار سال ۲۰۰۰) میشد.
بخش اعظم کد (۷۱٪) توسط زبان برنامهنویسی C نوشته شدهاست اما از بسیاری از زبانهای دیگر همچون ++C، لیسپ، اسمبلی، پرل، فرترن، پایتون و زبانهای اسکریپتنویسی مختلف استفاده شدهاست. اندکی بیش از نیمی از خطوط کد تحت مجوز عمومی گنو (جی پی اِل) هستند. هسته لینوکس ۲٫۴ میلیون خط برنامهاست و ۸٪ کل کد را تشکیل میدهد.
در پژوهشی که پس از آن انجام شد، به نام شمردن سیب زمینیها: اندازه دِبیین۲٫۲ همان تحلیل بر روی لینوکس دِبیین ۲٫۲ انجام گرفت. این توزیع دارای بیش از پنجاه و پنج میلیون خط کد بود که هزینه توسعهاش با روشهای توسعه متعارف خصوصی بالغ بر ۱٫۹ میلیارد دلار (با قیمت دلار سال ۲۰۰۰) میشد.
کاربردهای سیستم عاملهای شکل گرفته بر پایه لینوکس
در گذشته یک کاربر لینوکس برای پیکربندی و نصب سیستم خود، نیازمند دانش بالایی از رایانه بود. این دلیل به علاوه جذاب بودن دسترسی به درون سیستم، باعث شده بود که به طور سنتی کاربران لینوکس را (بر خلاف کاربران ویندوز یا مَکاواِس) کسانی شکل بدهند که با تکنولوژی بیشتر دمخور هستند. افرادی که معمولاً با القاب «هَکِر» و «گیک» شناخته میشوند. این نگرش در سالهای اخیر با افزایش راحتی کار در لینوکس و گسترده شدن استفاده از بسیاری از توزیعها، اعتبار خود را از دست دادهاست. لینوکس در بازار سرورها و کاربردهای-ویژه (مانند پردازش تصویر و سرویسهای وِب) پیشرفت قابل ملاحظهای کرده و در حال ورود به بازار بزرگ رایانههای رومیزی است.
لینوکس اساس مجموعه نرمافزار سرور موسوم به ل.آ.م.پ ((ل)ینوکس، (آ)پاچی، (م)ایاسکیوال, (پ)رل/(پ)یاچپی/(پ)ایتان) را تشکیل میدهد که میان توسعهدهندگان وب محبوبیت گستردهای کسب کردهاست. بدلیل پایداری و انعطاف لینوکس، این سیستم عامل حضور پررنگی به عنوان سیستم عاملی برای کامپیوترهای کارساز دارد. بر اساس آمار در سال ۲۰۰۸، از بین ده معتبرترین شرکت هاستینگ دنیا، ۵ شرکت سیستم عامل لینوکس را در کارسازهای وب خود استفاده میکنند.<ref> الگو:یادکرد وب</ref>
از لینوکس همچنین اغلب در سیستمهای کارگذاشته استفاده میشود. قیمت اندک آن باعث میشود انتخابی ایدهآل برای ابزارهایی مانند سیمپیوتر (رایانهای که برای جمعیت کم درآمد کشورهای در حال توسعه طراحی شده) باشد.
لینوکس با داشتن محیطهای رومیزی مانند گنوم و کی دی ای، رابط کاربری همچون اپل مکینتاش و مایکروسافت ویندوز را در کنار دیگر محیطهای گرافیکی و رابط خط فرمان یونیکس-مانند سنتیاش، عرضه میکند. هرچند نرمافزارهای گرافیکی لینوکس برای بسیاری از مصارف وجود دارند، در بسیاری زمینهها نرمافزارهای خصوصی هنوز از گستره و میزان محبوبیت بیشتری برخوردارند.
نرم افزارهای کارسازِ تحت لینوکس
کارسازالگو:انگلیسی به سیستم کامپیوتری پرقدرتی اطلاق میشود که در یک شبکه برای وظیفهای خاص، نقشی را بر عهده میگیرد. سیستم های کامپیوتری کارساز معمولا از سخت افزاری پرقدرت و نرمافزاری منعطف و پایدار برای ارایه دادن خدمت مورد نظر به مشتریان زیاد استفاده میکنند. سیستم عاملهای شکل گرفته بر پایه لینوکس، به دلیل پایداری و انعطافشان، گزینههای محبوبی برای نصب بر روی سیستمهای کارساز میباشند.
نمونه نرم افزارهای مشهوری که معمولا تحت لینوکس به عنوان نرم افزار کارساز استفاده میشوند:
- اسکوئید (SQUID)
- کارساز پروکسی-کش (Proxy-Cache)
- بایند (BIND)
- کارساز سامانه نام دامنه (DNS)
- آپاچی (APACHE)
- کارساز وب
- پستفیکس(Postfix)
- کارساز پست الکترونیکی
- مایاسکیوال (MySQL)
- کارساز پایگاه داده
نصب
در ابتدا، مشکل بودن نصب سیستمهای بر پایه لینوکس مانعی برای پذیرش آن بود، اما در سالهای اخیر نصب لینوکس بسیار آسان شدهاست. بسیاری از توزیعها دارای نصبی آسان و قابل مقایسه با نسخههای ویندوز میباشند. علاوه بر این، رایانههای شخصی که با توزیعهای لینوکس وارد بازار شدهاند و به آسانی از بسیاری از فروشندههای اصلی، همچون دل، هیولت-پاکارد و وال-مارت قابل تهیه میباشد.
بیشتر شیوههای عمومی نصب لینوکس، توسط همه توزیعهای مهم پشتیبانی میشود، که شامل اجرا از طریق لوح فشرده، حاوی برنامههای نصب و راهاندازی نرم افزارها میباشد. این لوح فشرده میتواند از طریق تصویر استاندارد (ISO image) بارگذاری شده باشد، به تنهایی و به قیمت بسیار پائین خریداری شود، یا میتواند در مجموعه نرم افزارهای تجاری اضافی ارائه شود.
بعضی توزیعها، همچون دبیان (Debian)، از طریق دستگاههای کوچکی مثل فلاپی دیسک، نیز قابل نصب هستند. پس از نصب ابتدایی بیشتر نرم افزارها از طریق اینترنت و لوح فشرده قابل بار گذاری و نصب میباشند.
بعضی توزیعها، همچون [ناپیکس] (Knoppix)، میتوانند به صورت بی درنگ از طریق دیسکهای زنده بسیار سریع تر از نصب بر روی دیسک سخت اجرا شوند. به این صورت که، یکبار از لوح فشرده راه اندازی میشود و میتوان از لینوکس بدون هیچگونه تغییری در محتویات دیسک سخت استفاده کرد. به همین نحو بعضی توزیعهای حداقل، همچون تامزروتبوت (Tomsrtbt)، بدون نیاز به تغییر محتویات دیسک سخت از طریق فلاپی دیسک، به صورت بی درنگ قابل اجرا میباشد.
همچنین بسیاری توزیعها از راه انداری بر روی شبکه پشتیبانی میکنند، پس همه مراحل نصب و پیکربندی دستگاه میتواند بر روی شبکه انجام شود.
پیکربندی
بیشتر پیکربندیها در پوشهای با نام etc/ ذخیره شدهاست، در صورتیکه کاربر- مخصوص باشد، فایلهای پنهان در پوشه خانه کاربر قرار دارد. تعدادی از برنامهها از پایگاه داده پیکربندی به عوض فایل استفاده میکنند. خوب است بدانید که فولدر یا پوشهٔ /etc مربوط به فایلهای کانفیگ هستند که تمامی تنظیمات زمان اجرای آن سیستم عامل و وظایف آن را پیکر بندی میکند. بعضی از این تغییرات نیاز به یک سوئیچ -reconfigure برای اعمال و بروز شدن پیکر بندیهای جدید دارد و نیازی به رستارت کل سرور نمیباشد و بعضی دیگر به اندازه رستارت شدن یک سرویس که با دستور کوتاه service servicename restart نیز به سرعت و دقت امکان پذیر است.
راههای بسیاری برای ایجاد تغییرات وجود دارد. آسانترین راه، استفاده از ابزارهای آماده توزیعهایی همچون یاست (YaST) در (رایانه) (SuSE) یا مرکز کنترل در مندریک (Mandrake) استفاده کرد. انواع دیگر آن، مانند لینوکسکانف (Linuxconf)، ابزارهای سیستم گنوم، و وبمین (Webmin) برای توزیعهای ویژه نیستند. آنها شامل بسیاری از امکانات پیکربندی توسط خط فرمان میباشند.از آنجایی که به طور متداول اکثر تنظیمات در فایلهای متنی ذخیره شدهاند، آنها را میتوان با هر ویرایشگر متنی پیکر بندی نمود.
پشتیبانی
به طور معمول پشتیبانی فنی توسط فروشندگان تجاری و دیگر کاربران گنو/لینوکس در اجتماعات آنلاین، گروههای خبری و فهرستهای پستی ارائه میشود. گروه کاربران گنو/لینوکس (LUGs) در همه جهان به کاربران بسیاری یاری میرساند.
مدل کسب و کار اغلب فروشندگان تجاری لینوکس (برای مثال ردهت و ناول) بر پایهء دریافت حقالزحمه جهت پشتیبانی میباشد. اینگونه دریافت پشتیبانی در ازاء پرداخت پول برای کاربران تجاری لینوکس حایز اهمیت میباشد.
فهرستی از توزیعهای لینوکس
توزیعهای گنو/لینوکس بسیار زیادند. هر توزیعی برای کاربردی خاص ایجاد شده در زیر به برخی از آنها اشاره شدهاست:
- فدورا کُر
- لینوکس تجاری رِدهَت
- ناپیکس
- دبیان
- اِسلَکوِر
- جِنتو
- مندریوا (ماندریک قدیم)
- توربو لینوکس
- سوزه
- اوبونتو
- کوبونتو
- ادوبونتو
- اکسوبونتو
- گوبونتو
- لینوکس شریف
- پارسیکس گنو/لینوکس
- کارآمد
- مینت
قابل ذکر است که توزیعهای لینوکس شریف، پارسیکس، شبدیکس، فارلیکس، کارآمد و سرآمد از توزیعهایی هستند که در کشور ایران و توسط برنامه نویسان ایرانی ایجاد و در حال توسعه هستند،؛ و از آن میان در حال حاضر پارسیکس و کارآمد در حال توسعه میباشند و شریف هم در نسخه رومیزی به دلیل نداشتن توجیه اقتصادی برای توسعهدهندگان توسعه نیافته است و تنها نسخه سرویسدهنده آن توسعه مییابد.
منابع
- گلین مودی: برنامه یاغی: جنبش لینوکس و بازمتن، انتشارات پرسیوس، شابک ۳-۹۹۵۲۰-۷۱۳-۰
- جیددا آر (۲۰۰۴)
پیوند به بیرون
- وبگاه بنیاد لینوکس
- طرح ملی لینوکس فارسی
- تکنوتاکس از پیشگامان لینوکس در ایران
- فدورای ایران، جامعه کاربران ایرانی فدورا در ایران
- اوبونتو ایران، جامعه کاربران ایرانی اوبونتو در ایران
الگو:Link GA الگو:Link FAace:Linux af:Linux als:Linux am:ሊኑክስ an:Linux ar:جنو/لينكس arz:لينكس ast:Linux az:Linuks bar:Linux bat-smg:Linux be-x-old:GNU/Linux bg:Линукс bn:লিনাক্স br:Linux bs:Linux ca:GNU/Linux ceb:Linux ckb:گنو/لینوکس co:Linux cs:Linux csb:Linux cy:Linux da:Linux de:Linux el:Linux en:Linux eo:Linukso es:GNU/Linux et:Linux eu:Linux fi:Linux fr:Linux ga:Linux gl:Linux he:לינוקס hi:लिनक्स hr:Linux hsb:Linux ht:Linux hu:Linux hy:Linux ia:Linux id:Linux ilo:GNU/Linux is:Linux it:Linux ja:Linux jbo:linuks jv:Linux ka:ლინუქსი kaa:Linux kk:Linux kn:ಲಿನಕ್ಸ್ ko:리눅스 ksh:Linux (Bedriefsystem) ku:Linux la:Linux lb:Linux li:Linux lmo:Linux lo:ລິນຸກຊ໌ lt:Linux lv:Linux mg:Linux mk:Линукс ml:ഗ്നു/ലിനക്സ് mn:Линукс mr:लिनक्स ms:Linux nds:Linux ne:लिनक्स nl:Linux nn:Linux no:GNU/Linux oc:Linux pl:Linux pt:Linux qu:Linux ro:Linux ru:Linux sah:Linux sc:Linux scn:Linux sh:Linux simple:Linux sk:Linux sl:Linux so:Linux sq:Linux sr:Линукс stq:Linux sv:Linux szl:Linux ta:க்னூ/லினக்சு te:లినక్సు th:ลินุกซ์ tl:Linux tr:Linux tt:Linux udm:Linux uk:Лінукс ur:لینکس uz:GNU/Linux vec:Linux vi:Linux wa:Linux war:Linux wo:Linux yi:לינוקס zea:Linux zh:Linux zh-min-nan:Linux zh-yue:Linux zu:Linux
